«ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ ΠΑΠΙΑΣ» | ΚΡΙΤΙΚΗ
- Ημερομηνία: Τρίτη, 12/05/2026 18:10
Σαν μια ήσυχη λίμνη που καθρεφτίζει τον ουρανό χωρίς να αποκαλύπτει τα βάθη της, έτσι ξεδιπλώνεται και ο κόσμος του έργου του David Mamet, «Παραλλαγές πάπιας» («The Duck Variations»). Εδώ, η καθημερινότητα αποκτά μία υπόγεια ένταση, μία επείγουσα ανησυχία. Οι διάλογοι μοιάζουν απλοϊκοί και αδιάφοροι, μα κάτω από την επιφάνεια πάλλεται κάτι ανείπωτο: η ανάγκη για σύνδεση, η ανθρώπινη ευαλωτότητα, η σιωπηλή σύγκρουση που δεν βρίσκει ποτέ πλήρη έκφραση. Και κάπου στο περιθώριο, μια πάπια. Ή ίσως στο επίκεντρο, εξαρτάται από το βλέμμα. Ένα πλάσμα απλό, σχεδόν αθώο, που γίνεται το σύμβολο της επιθυμίας, της εμμονής, της ανάγκης να δοθεί νόημα ακόμη και στο πιο ασήμαντο.
Δύο ηλικιωμένοι άντρες συναντιούνται καθημερινά σε ένα αστικό πάρκο με θέα μια λίμνη και συζητούν για τον κόσμο γενικά, χρησιμοποιώντας τις πάπιες ως παράδειγμα για όλα όσα διαδραματίζονται γύρω τους. Δεν συμβαίνει τίποτα άλλο. Παρατηρούμε την πραγματική ζωή στην ανόθευτη ειλικρίνειά της. Οι διάλογοί τους μοιάζουν με κύματα που σπάνε απαλά, χωρίς κορύφωση, αφήνοντας πίσω τους ίχνη μιας βαθύτερης αγωνίας. Ο Τζορτζ και ο Εμίλ δεν γνωρίζουν τίποτα απολύτως για τα υδρόβια πτηνά της λίμνης, αλλά αυτό δεν τους εμποδίζει να προσποιούνται ότι γνωρίζουν. Το να τους βλέπεις, επομένως, να «αμπελοφιλοσοφούν» για τη φύση, την πολιτική, τη φιλία, τον έρωτα, τη μοναξιά, τη θνησιμότητα και όλα αυτά να τα συσχετίζουν με τη ζωή μιας πάπιας είναι ταυτόχρονα παράξενο και έξυπνα συνυφασμένο. Σαν μια αδέξια προσευχή για τον πλανήτη μας.
Καθώς η κλιματική κρίση αποτελεί πλέον μια πραγματικότητα, είναι ενδιαφέρον να βλέπει κανείς ένα θεατρικό έργο, γραμμένο το 1972, να συζητά για περιβαλλοντικά θέματα. Και σπάνια οι επαναλαμβανόμενες, ανεκπλήρωτες ατάκες του Μάμετ ακούγονται τόσο καίριες και αυθεντικές. Η παράσταση, σε συν-σκηνοθεσία των Κοραή Δαμάτη και Περικλή Μοσχολιδάκη, οι οποίοι πρωταγωνιστούν, αναδεικνύει με σχεδόν υπνωτική λιτότητα τη δύναμη της γλώσσας και της σιωπής (μετάφραση Μιχαέλλας Αντωνίου). Η ρυθμική ακρίβεια των διαλόγων διατηρείται, ενώ οι παύσεις αποκτούν σχεδόν μουσικό χαρακτήρα.
Αυτό το έργο λειτουργεί εξαιρετικά λόγω της αντίθεσης στους χαρακτήρες και της αυτοπεποίθησης που φέρνουν και οι δύο ηθοποιοί στη σκηνή, οι οποίοι κινούνται με ακρίβεια ανάμεσα στο χιούμορ και τη μελαγχολία. Η ερμηνευτική τους γραμμή αποφεύγει την υπερβολή, όπου κάθε παύση, κάθε χειρονομία και κάθε βλέμμα αποκτά σημασία.
Ο «Τζορτζ», του Περικλή Μοσχολιδάκη, με τη σιγουριά και την ισχυρογνωμοσύνη του μεγαλόστομου, συχνά παραπληροφορημένου ομιλητή, που διαρκώς επιβάλλεται και ο «Εμίλ» του Κοραή Δαμάτη, πιο εσωστρεφής και επιρρεπής στην απορία, εκφράζουν βαθύτερες ανησυχίες και ηθικά διλήμματα. Μέσα στη συχνά ξεκαρδιστική άγνοιά τους, σκοντάφτουν σε μια βαθιά ανθρώπινη αλήθεια για τη θέση τους στο σύμπαν. Το περίεργο αυτό ζευγάρι με τον κοφτερό, κωμικό συγχρονισμό φανερώνει, επίσης, τη μοναξιά του σύγχρονου ανθρώπου και τη δυσκολία επικοινωνίας και κατανόησης. Φοβερό δίδυμο!
Η εμβόλιμη παρουσία της Φωτεινής Βακάκη, ως καθαρίστρια του πάρκου, δίνει μια ευφρόσυνη νότα στο έργο.
Το καλαίσθητο σκηνικό, τα ευφάνταστα κοστούμια και οι καλοσχεδιασμένοι φωτισμοί, με την υπογραφή του Κοραή Δαμάτη, λειτουργούν υποδειγματικά με τη σκηνοθεσία.
Η μουσική της Δήμητρας Γαλάνη αναδύεται σαν ανάσα, ενισχύοντας την μελαγχολική υφή της συνθήκης.
Και κάπως έτσι, το έργο «Παραλλαγές Πάπιας» δεν ήταν ποτέ μόνο για μια πάπια. Ήταν για όλα όσα αλλάζουν χωρίς να το καταλαβαίνουμε, για όλα όσα μοιάζουν ίδια αλλά δεν είναι ποτέ ακριβώς τα ίδια. Κι αν κάτι τόσο μικρό όσο ένα πτηνό μπορεί να κάνει τους ανθρώπους να σκεφτούν τόσα πολλά ζητήματα σε τόσο επική κλίμακα, τότε υπάρχει ελπίδα!